• પ્રસ્તાવના
  • (૧) પ્રાણાતિપાત
  • (૨) મૃષાવાદ
  • (૩) અદત્તાદાન
  • (૪) મૈથુન
  • (૫) પરિગ્રહ
  • (૬) ક્રોધ
  • (૭) માન
  • (૮) માયા
  • (૯) લોભ
  • (૧૦) રાગ
  • (૧૧) દ્વેષ
  • (૧૨) કલહ
  • (૧૩) અભ્યાખ્યાન
  • (૧૪) પૈશુન્ય
  • (૧૫) રતિ - અરતિ
  • (૧૬) પરપરિવાદ
  • (૧૭) માયા - મૃષાવાદ
  • (૧૮) મિથ્યાત્વશલ્ય
18paapsthanakhead
prastavnaimage

सोच्चा जाणइ कल्याणं, सोच्चा जाणइ पावगं ।
उभयंपि जाणइ सोच्चा, जं सेयं तं समायरे ।।

શ્રી દશવૈકાલિક આગમમાં અનંત ઉપકારી ભગવંતે ફરમાવ્યું છે કે `હે જીવ! કલ્યાણના માર્ગને સારી રીતે સમજી વિચારીને જાણી લેવો, તેવી રીતે પાપના માર્ગને સારી રીતે સમજી વિચારીને જાણી લેવો, બંને માર્ગને સમજ્યા પછી જે શ્રેયસ્કર, કલ્યાણકારી માર્ગ હોય તેને અપનાવવો, આચરવો, તેનું જ સમ્યગ્ આચરણ કરવું, તેમાં જ તારું કલ્યાણ છે.' અનંતકરુણાસાગર પ્રભુની આ હિત શિક્ષા છે.

આ પરથી આપણને સમજાશે કે આપણી પાસે બે માર્ગ છે. પહેલો માર્ગ જે સીધો, સુગમ અને સરળ છે. માત્ર 14 સોપાન (ગુણસ્થાનક) છે, સાધ્ય છે. જે જીવને સર્વ લોકની ઉપર મુકુટસ્થાનરૂપમાં પહોંચાડનાર અને અનંત અવ્યાબાધ સુખ પમાડનાર એવો મોક્ષને આપનાર છે. બીજો માર્ગ જે પહાડી ઘાટીમાં ગોળ ગોળ ફરાવનારા જેવો છે. આપણને લાગે આપણે ઉપર જઇએ છીએ, પણ એ તો થોડી જ વાર માટે. વળી આપણને નીચે પછડાવે છે, જે આપણને ગોળ ગોળ દુઃખમાં ચાર ગતિમાં ભ્રમણ કરાવે છે. ક્યારેક દેવગતિના ક્ષણિક સુખ, તો ક્યારેક તિર્યંચ, નરક - નિગોદના કરોડો, અબજો સાગરોપમ કાળ સુધી આત્માને નરકમાં રાખે છે. જ્યાં ઘણી જ દુઃખદાયિ વેદના-પીડાથી ભરેલું દુઃખમય આયુષ્ય ભોગવવું પડે છે. આ બન્ને માર્ગને ઓળખવા અને ક્યા માર્ગ પર ચાલવું તેના વિવેકચક્ષુ માત્ર મનુષ્યભવમાં જ મળે છે, પણ આપણને મનુષ્યભવની દુર્લભતા નથી સમજાતી માટે પ્રમાદવશ આપણે દુર્લભ એવો મનુષ્યભવ પણ વેડફી નાંખીએ છીએ. ભરતક્ષેત્રમાં જનમ મળવો, સર્વોત્તમ એવા સુદેવ, સુગુરૂ અને સુધર્મનું પ્રાપ્ત થવું, નવકાર મહામંત્રની પ્રાપ્તિ થવી, પાંચે ઇદ્રિયોની સક્ષમતા મળવી. આ બધું જ મળતા એટલો જ કાળ જાય છે, જેટલો એક કોલસામાંથી કોહિનૂર બનતા જાય. કોહિનૂરની કિંમત આંકી શકાય, પણ મનુષ્યભવની કદી નહિ. મનુષ્યભવની એક એક ક્ષણ કોહિનૂર કરતા અનંતગણી છે કારણ કે સત્ પુરુષાર્થ અને સાધના દ્વારા તે ક્ષણ સમ્યક્ત્વ મેળવવાની ક્ષમતા રાખે છે. જ્યારે સમકિતનું મૂલ્ય જીવને સમજાશે ત્યારે પસ્તાવાનો પાર નહિ રહે કારણ કે આવી તો અનંત પળો તો શું અનંતાનંત ભવો આપણે પ્રમાદવશ ગુમાવી બેઠા જેનું આપણને ભાન શુદ્ધા નથી.

“कृतं कर्म अवश्यमेव भोक्तव्यं कल्पकोटिशतैरपि’’

કરોડો વર્ષ વીતી જાય તો પણ કરેલા કર્મ તો અવશ્ય ભોગવવા જ પડે છે.' ભગવાન ઋષભદેવના જીવે પોતાના પૂર્વભવમાં બળદના મુખ પર શીકુ બાંધવાની સલાહ આપી અને ઋષભદેવ ભગવાને દીક્ષા લીધી ત્યારે તે કર્મ ઉદયમાં આવ્યું અને 400 દિવસ સુધી આહાર પાણી ન મળ્યા. દ્રવ્ય તીર્થંકરનું હોય કે સામાન્ય જીવ હોય, ચાહે રાજા હોય કે રંક હોય પણ કર્મસત્તા આગળ કોઇ નાનું મોટું નથી, કરેલા પાપ અનુસાર જીવ પોતે જ સજા પામે છે, જેમકે મરીચિ-મહાવીર, રાજા શ્રેણીકનું તે જ ભવમાં નારકીનું આયુષ્ય બંધાવવું અને ભગવાનની ભક્તિ દ્વારા તીર્થંકર નામકર્મ પણ બાંધવું. આવા અનેક ઉદાહરણો આપણે સાંભળ્યા છે, વાંચ્યા છે અને અનુભવ્યા પણ છે. માટે પાપમાર્ગે ચાલવું કે કલ્યાણકારી માર્ગે ચાલવું એ હવે પોતાને જ વિચારવું રહ્યું.

અહીં મ.ઉ. શ્રી યશોવિજયજી મ.સા રચિત ૧૮ પાપસ્થાનક ઉપરની સજ્ઝાય વિવેચન સહિત અને સચિત્ર દૃષ્ટાંતો દર્શાવ્યા છે. મૂળ તો આત્માની શક્તિઓને પ્રકટ થવામાં જે અંતરાયભૂત કારણો છે, તેને પાપસ્થાનકો કહેલા છે. તે પાપના-અશુભ પ્રવૃત્તિના હેતુઓ છે. જ્યાં સુધી પાપપ્રવૃત્તિના હેતુઓ વિદ્યમાન હોય, ત્યાં સુધી અશુભ પ્રવૃત્તિ થવાની અને તેના પરિણામે જે કર્મરૂપ વાદળ પ્રગટે, તે આત્મસૂર્યને પ્રકટ થવા દે નહિ. માટે જો આત્માની ખરી શક્તિઓ પ્રકટ કરી સ્વાનંદમાં મ્હાલવું હોય તો મનુષ્યે અઢાર પાપસ્થાનકોનું સ્વરૂપ સમજી, જેમ બને તેમ તેનો ત્યાગ કરવા પ્રવૃત્ત થવું જોઇએ.

 

અઢાર પાપસ્થાનકો આ પ્રમાણે છે. 1) પ્રાણાતિપાત, 2) મૃષાવાદ, 3) અદત્તાદાન, 4) મૈથુન, 5) પરિગ્રહ, 6) ક્રોધ, 7) માન, 8) માયા, 9) લોભ, 10) રાગ, 11) દ્વેષ, 12) કલહ, 13) અભ્યાખ્યાન, 14) પૈશુન્ય, 15) રતિઅરતિ, 16) પરપરિવાદ, 17) માયામૃષાવાદ, 18) મિથ્યાત્વશલ્ય.

આ 18 પાપસ્થાનકોનું સ્વરૂપ શું છે? તેના કેવાં માઠાં પરિણામો છે? અને તેમાંથી બચવાને કેવા પ્રકારના વિચારો તથા વર્તન રાખવું? તે અહિં દર્શાવવા પ્રયત્ન કર્યો છે. જેમ સર્પનું ઝેર ઉતરે નહિ ત્યાં સુધી પુનઃ પુનઃ એ જ મંત્ર બોલવામાં આવે છે, પણ તે પુનરુક્તિ દોષ ગણાતો નથી; તેમ પરપરિવાદ, પૈશુન્ય, અભ્યાખ્યાન વગેરે એકસરખા લાગતા પાપસ્થાનકોમાં વિવેચન કરવામાં કોઇ સ્થળે પુનરુક્તિ થઇ હોય તો તે ક્ષંતવ્ય કરશો. આ વિવેચનમાં શ્રી ધીરજલાલ ડાહ્યાલાલ મહેતાનો આભાર વ્યક્ત કરીએ છીએ, તેમની "૧૮ પાપસ્થાનકની સજ્ઝાય' ખૂબ ઊપયોગી થઇ.

મિથ્યાત્વશલ્ય એ અઢારમું અને છેલ્લું પાપસ્થાનક છે. તે છેલ્લું છે પણ સૌથી પ્રથમ સ્થાન ભોગવે તેવું છે. ઉપા. યશોવિજયજી કહે છે કે `ત્રાજવામાં એક બાજુ સત્તર પાપસ્થાનક મૂકો અને એક બાજુ ઓ 18મું મૂકો. તો એ આ 18મું વધે છે.' તેનો અર્થ એ થાય છે કે જીવમાં જ્યાં સુધી મિથ્યાત્વરૂપી કાંટો ચૂભે છે, ત્યાં સુધી તે જીવ કોઇ પણ કામ તથાવિધ ભાવથી કરી શકતો નથી. મિથ્યા એટલે વિપરીત, દર્શન એટલે શ્રદ્ધા. નવતત્ત્વ, દેવ-ગુરુ-ધર્મ વગેરેની વિપરીત શ્રદ્ધા, શલ્ય એટલે કાંટો. તે મિથ્યાત્વશ્લ્ય. વસ્તુને યથાર્થસ્વરૂપે ઓળખવી તે સમ્યક્ત્વ અને વસ્તુને અયથાર્થરૂપે ઓળખવી તે મિથ્યાત્વ.

શાંતિ જિન એક મુજ વિનતિજી, સાંભળો જગત આધાર રે.
સાહિબ હું બહુ ભવ ભમીયોજી, સેવતા પાપ અઢાર રે..

જીવનમાં જેને આત્મવિકાસ સાધવો છે તેને માટે આ મહત્વની વાત છે કે તમારા મનનું સતત ચેકીંગ કરતા જાઓ. એ જો પાપ પ્રત્યે નફરત બતાવતું હોય તો નIાળ સમજજો કે જીવનમાંથી પાપો અચૂક વિદાય લઈ રહ્યા છે, પણ આના બદલે જો મન પાપ પ્રત્યે કુણી લાગણીવાળું દેખાતું હોય તો નIાળ માનજો હજુ સાવધ રહેવાની ખૂબ જ જરૂર છે. માત્ર સદ્આચરણના આધારે જાતને વિકાસના પંથે માની લેવાની ભૂલ ન કરશો. પાપના વિચારને અટકાવવા નિમિત્તોથી દૂર રહો અને ધર્મ પ્રવૃત્તિઓ વધારો. `સવ્વપાવપ્પણાસણો' જ શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે. પાપોની ભયંકર સજા, પીડા, દુઃખ અને ત્રાસથી બચવા માંગો છો તે પહેલા પાપોથી બચવું અનિવાર્ય છે. નવકારના 7માં પદમાં સર્વ પાપો નાશ કરવાનું સર્વોચ્ચ સાધ્ય બતાવ્યું છે. પ્રત્યેક સાધનાનું આ અંતિમ લક્ષ્ય કેદ્રમાં હોવું જોઇએ કે હું પાપનો નાશ કેવી રીતે કરું? પાપ કર્મનો નાશ કરવો.. ક્ષય કરવો.. ખપાવવા એ જ નિર્જરા છે અને નિર્જરા એ જ માત્ર મોક્ષ મેળવવાનો ઉપાય છે. જીવનમાં પ્રાણ ગળા સુધી આવે તો પણ પાપ ક્યારેય પણ ન કરવા જોઇએ. એવી રીતે કરવા યોગ્ય સુકર્તવ્યને પ્રાણ ગળા સુધી આવે તો પણ કરવું જ જોઇએ. ધર્મ ન જ છોડવો જોઇએ. અધર્મ-પાપ જ છોડવા જોઇએ. કર્મોના સંપૂર્ણ નાશથી મોક્ષપ્રાપ્તિ થાય છે. આથી સર્વ જીવો બધા પાપ છોડી નિષ્પાપ બનીને મોક્ષમાં જાય, આજ શુભકામના.. જિનાજ્ઞા વિરુદ્ધ કંઇપણ લખાયું હોય તો મિચ્છામિ દુક્કડં.

માનીએ આપનો આભારઃ પ.પૂ.આ. શ્રી વિજય શ્રીચંદ્રસૂરીશ્વરજી મ.સા.નો અમે અહીં વિશેષ આભાર માનીએ છીએ જેમણે ખૂબ જહેમત ઊઠાવી આ પ્રકાશનમાંથી તમામ દોષો અને અશુદ્ધિ દુર કરી, તેમનો પૂર્ણ સાથ-સહકાર મળ્યો.

 


 

shravanbhakti

શ્રવણ ભક્તિ

શ્રવણ અને કિર્તન આ બે પ્રકારની ભક્તિ આરાધના નવધા ભક્તિના પાયારૂપ છે. શ્રવણશબ્દ શ્રુ ધાતુ ઉપરથી બનેલો છે અને પ્રીતિપૂર્વક પ્રભુના ગુણોનું અને ચારિત્રનું સાંભળવું તેમાં અભીષ્ટ છે. સર્વ આર્યદર્શનોમાં શ્રવણનું ખૂબ માહાત્મ્ય છે. વીતરાગદર્શનમાં ગૃહસ્થને શ્રાવકશબ્દથી સંબોધવામાં આવેલ છે. જે મનુષ્ય દરરોજ ઉત્તમ આચાર અને ઉત્તમ વિચારસંબંધી ઉપદેશ પ્રેમથી શ્રવણ કરે છે (અને યથાશક્તિ તેને જીવનમાં ઉતારે છે) તેને શ્રાવક કહેવામાં આવે છે. અન્યત્ર પણ શાસ્ત્રકારોએ પ્રત્યહં ધર્મશ્રવણમિતિ (શ્રીમાન હરિભદ્રસૂરિ) ઇત્યાદિ આજ્ઞાઓ કરીને ગૃહસ્થાશ્રમમાં રહેલા સાધકોને ભગવત્ સંબંધી ઉપદેશ સાંભળવાની આજ્ઞા કરેલી છે.

સામાન્ય મનુષ્યને ધર્મનો બોધ પ્રથમ તો કથારૂપે ગ્રાહ્ય બને છે. આ કારણથી જૈનદર્શનમાં પવિત્ર પુરુષોનાં ચરિત્રોનું વર્ણન કરનાર શાસ્ત્રાેને પ્રથમાનુયોગ એવું નામ આપેલ છે, પછી જેમ તેની પાત્રતા વધે તેમ સૂક્ષ્મ તત્ત્વનો બોધ ગ્રહણ કરવાની રુચિ અને શક્તિ તેનામાં વૃદ્ધિંગત થાય છે, તેથી પવિત્ર પુરુષોનાં ચરિત્રોને સાંભળવાની અને સંભળાવવાની પ્રથા આપણા સમાજામાં પ્રાચીન કાળથી ચાલી આવે છે. આ પ્રકારે પૂર્વે થયેલા મહાન તિર્થંકરો, મહદ્ આચાર્યો, ઋષિ-મુનિઓ, ભગવદ્ ભક્તો, દૈવી સંપત્તિવાળા પુરુષો કે યોગીશ્વરોનાં ચરિત્રો સાંભળીએ ત્યારે તેઓનાં જ્ઞાન, ધ્યાન, સંયમ, ભક્તિપરાયણતા, સાત્ત્વિક્તા, પરોપકાર, ક્ષમા, વિનય, સમાધિ, વૈશ્વમૈત્રી આદિ અનેક ગુણોનું પ્રત્યક્ષ આચરણ બતાવતા પ્રસંગોનું પ્રેમપૂર્વક શ્રવણ કરવાથી આપણા જીવનમાં તેમના પ્રત્યે પ્રીતિ પ્રગટે છે અને દિવસે દિવસે વધતી જાય છે. આવા સદ્ગુણો પ્રગટાવવાની શ્રવણધર્મ વડે આપણને રૂચિ ઉપજે છે અને અનેક સંકટો આવવા છતાં પણ પોતાના સત્યમાર્ગથી ચલિત ન થવાની તે મહાપુરુષોની વૃત્તિ, આપણને પણ આરાધના માર્ગમાં દૃઢપણે વળગી રહેવા પ્રેરણા આપે છે.

શ્રવણધર્મનું માહત્મ્ય પ્રારંભિક સાધનાકાળમાં રહેલા ભક્તજને ઓછામાં ઓછું અઠવાડિયામાં એક વાર કે બે વાર, વ્યાખ્યાન - પ્રવચન - કે સ્વાધ્યાય દ્વારા સત્કથા સાંભળવા જવું જોઇએ, ત્યાર પછી જેમ જેમ તેને કથામાં રસ વધતો જશે અને શાંતિનો અનુભવ થતો જશે તેમ તેમ તે વધારે દિવસો કથાશ્રવણ કરશે અને એક દિવસ નિયમિત સાધક બની જશે. ઘણી વાર કથામાં જવાનો સમય નથી મળતો એમ બહાનું કાઢવામાં આવે છે, પણ તે ખરું જોતાં યોગ્ય નથી. બીજાં કાર્યોમાંથી થોડો થોડો સમય બચાવી દૃઢતાપૂર્વક શ્રવણધર્મમાં પ્રવૃત્ત થવાનો નિર્ધાર કરવો એ જ શ્રેયસ્કર છે.

 

સત્કથાનો પૂરો લાભ મળે તે માટે સત્કથાના સ્થળે પાંચ - દસ મિનિટ વહેલા પહોંચી વિનયપૂર્વક પોતાના યોગ્ય સ્થાને બેસી, બીજા સંસારી ભાવોને ગૌણ કરીને એકાગ્રતાથી સાંભળી તત્ત્વને ગ્રહણ કરવાથી શીઘ્ર આત્મકલ્યાણની પ્રાપ્તિ થાય છે. જેવી રીતે શરીરને ટકાવી રાખવા માટે દરરોજ ભોજનની આવશ્યકતા છે, તે પ્રમાણે આત્માની ઉજ્જવળતા ટકાવી રાખવા માટે ધર્મ સંબંધી ઉપદેશ સાંભળવાની આવશ્યકતા છે. થોડો વખત ઓરડો ન વાળીએ તો તે અવાવરો થઇ જાય છે, તેમ જો ધર્મશ્રવણાદિ દ્વારા આત્માને શુદ્ધ ન કરીએ તો અનેક સાંસારિક પ્રસંગ-પ્રપંચોથી મલીન થઇ તે દુઃખને પામે છે. આ કારણથી કથાશ્રવણ, પ્રભુગુણશ્રવણ કે શાસ્ત્રશ્રવણનો મોટો મહિમા પૂર્વાચાર્યોએ પ્રતિપાદિત કર્યો છે, જેમ કે

જે મનુષ્ય તત્ત્વ પ્રત્યે પ્રીતિવાળું ચિત્ત કરીને ધર્મની વાર્તા પણ સાંભળે છે તે ભવ્ય ખરેખર ભાવિમાં નિર્વાણને પાત્ર થાય છે.
• • •

ગિરુઆ રે ગુણ તુમ તણા, શ્રી વર્ધમાન જિનરાયા રે; સુણતાં શ્રવણે અમી ઝરે, મારી નિર્મળ થાયે કાયા રે.. - શ્રીમદ્ યશોવિજયજીકૃત ચોવીશી
• • •

શ્રવણથી જાણે ધર્મને, શ્રવણથી કુબુદ્ધિ જાય;
શ્રવણથી પામે જ્ઞાનને, શ્રવણથી મુક્તિ થાય.

જાને બિનુ ન હોઇ પરતીતિ, નુ પરતીતિ હોઇ ન પ્રીતિ।
પ્રીતિ બિના નહિ ભગતિ દિઠઇ, જિમિ ખગેસ જલ કૈં ચિકનાઇ ।।
• • •

જાણ્યા વિના વિશ્વાસ પ્રાપ્ત થતો નથી, વિશ્વાસ પ્રાપ્ત થયા વિના, પ્રીતિ પ્રાપ્ત થતી નથી, પ્રીતિ પ્રાપ્ત થયા વિના ભક્તિમાં દૃઢતા આવતી નથી અને જ્યાં સુધી પ્રીતિ પ્રાપ્ત ન થઇ હોય ત્યાં સુધી જેમ જળના પોતાના સુકાઇ જવાના સ્વભાવના લીધે લાંબા કાળ સુધી ચિકાશ તેને સાથે દૃઢ થતી નથી.

- શ્રી રામચરિતમાનસ.

આવો ઉત્તમ શ્રવણરૂપી ધર્મ ભગવાન શ્રી ઋષભદેવ પાસેથી તેમના અઠ્ઠાણુ પુત્રોએ, ભગવાન શ્રી મહાવીરસ્વામી પાસેથી શ્રી ગૌતમસ્વામીએ, શ્રી ભદ્રબાહુસ્વામી પાસેથી સમ્રાટ ચંદ્રગુપ્તે, શ્રી હેમચંદ્રાચાર્ય પાસેથી મહારાજા કુમારપાળે ગ્રહણ કર્યો હતો અને તેને યથાર્થપણે જીવનમાં ઉતારી પોતાના જીવનને ધન્ય બનાવ્યું. આપણે પણ આ શ્રવણધર્મને પ્રેમથી, ભાવથી સ્વીકારી ધન્ય બનીયે.

શ્રવણ ભક્તિ - દૃષ્ટાંત : રોહિણીયો ચોર

rohiniyochorસતગુરુનાં વચનો સાંભળવા, વાંચવા કોમલ પરિણામ સહિત. જેઓનું માહાતમ્ય પરમ છે એવા નિસ્પૃહી પુરુષોનાં વચનમાં તલ્લિનતા તે આસ્થા. શ્રવણ ધર્મમાં એવી પ્રભાવકતા છે કે અધમમાં અધમ વ્યક્તિનાં અંધકારઘેરા હૃદયમાં ધર્મનો પ્રકાશ પાથરીને પરિવર્તન આણે છે. ભગવંતના વાણીનું એક વચનામૃત ઘેરાયેલા વિષપૂર્ણ માનવીને સત્યના પંથે દોરી જાય છે. રોહિણીયા ચોરના જીવનમાં આવેલું આ પરિવર્તન આનું જ જ્વલંત ઉદાહરણ છે.

ભગવાન મહાવીરસ્વામીના સમયમાં લોહખુર નામનો ઘરફોડ ચોર હતો. રાજગૃહી નગરમાં વૈભારગીરી પર્વતની ખૂબ દૂર એક ગુફામાં તે રહેતો હતો. તે ચોરી કરવામાં ખૂબ જ નિપૂણ હતો, ચોરી કર્યા પછી પોતાનું કોઇ નિશાન ત્યાં રહેવા દેતો નહિ જેથી ત્યાંના રાજા તેને પકડવામાં અસફળ રહયા હતા. લોહખુરને એક દિકરો હતો તેનું નામ હતો રોહિણીયો. ચોરી કરવામાં તે પિતા કરતા પણ સવાયો હતો. લોહખુર હવે ઘરડો થયો હતો, તેને પોતાની જીંદગીનો અંત નજીક છે તે સમજાઇ ગયું હતું, તેને પોતાના દિકરા રોહિણીયાના પાસે બોલાવી કહ્યું, બેટા! આપણા આ ચોરીના ધંધામાં તારી હોંશિયારી અને બાહોશી જોઇ મને ખૂબ જ સંતોષ થાય છે પણ જો તું પોતાની જીંદગીમાં સફળ થવા ઇચ્છતો હોય તો તારે ક્યારેય દેવોથી રચાયેલ સમવસરણમાં મહાવીર સ્વામીનો ઉપદેશ સાંભળવા જવું નહિ, કારણ કે ત્યાં બધી આપણા ધંધાની વિરુદ્ધ વાત હોય છે માટે તું મને વચન આપ તું ત્યાં કદી જઇશ નહિ. રોહિણીયાએ પિતાને વચન આપ્યું અને કહ્યું હું આ તમારી શિખામણ બરોબર પાળીશ.

લોહખુરના મરણ બાદ રોહિણીયાના ચોરીનો ત્રાસ ખૂબ જ વધતો ગયો, ઘર છોડીને જવું આ રાજ્યમાં હવે અસલામતિભર્યું લાગતું, પ્રજા હવે ત્રાસીને રોહિણીયાની ચોરીથી રક્ષણ માટે રાજા શ્રેણિક પાસે ગઇ, રાજાએ પોતાના બાહોશ મંત્રી શ્રી અભયકુમારને આ ચોર પકડવાનું કામ સોંપ્યું.

એકવાર રોહિણીયો છુપાતો રાજગૃહી તરફ જતો હતો, ત્યાં પ્રભુ મહાવીરનો ઉપદેશ ચાલી રહ્યો હતો. રોહિણીયાને પોતાના પિતાની શિખામણ યાદ આવી ગઇ તેણે તેના કાન પર હાથ રાખી ઝડપથી ચાલવા મંડ્યો પણ ત્યાં જ તેના પગમાં એક અણીદાર કાંટો ખૂંપી ગયો, એટલે કાંટો કાઢવા કાન પરથી હાથ લઇ લેવા પડ્યા અને આટલા સમય દરમ્યાન શ્રીભગવંતના શ્રીમુખથી વહેતી વાણી તેના કાનમાં પડી કે.. સ્વર્ગના દેવતા ચાલે તો તેમના પગ ધરતીને ન અડે, દેવોની આંખો પલકારા ન મારે, દેવોના ગળાની ફૂલોની માળા કરમાતી નથી, દેવોના શરીરે ધૂળ કે પરસેવો હોતા નથી.

રોહિણીયો કાંટો કાઢી ઝડપથી ત્યાંથી આગળ નીકળી ગયો, મનમાં થોડી વ્યથા રહી ગઇ હતી પણ તેણે વિચાર્યું કે આ વાણીને મનમાં સંઘરી રાખું તો જ પ્રતિજ્ઞા તૂટે! આ બાજુ મંત્રીના ગોઠવાયેલ છટકાથી રોહિણીયો પકડાઇ તો ગયો, પણ અભયકુમારને તેની પાસેથી ચોરી કરેલી કોઇ વસ્તુ ન મળી, વળી રોહિણીયાએ કીધુ કે હું શાલિગ્રામ નગરનો ખેડૂત છું. હવે મંત્રી પાસે રાજા સમક્ષ મુકવા કોઇ પુરાવો નહતો કે આ જ રોહિણીયો છે, માટે તેને એક યુક્તિ કરી. રોહિણીયાને તેને ખૂબ જ મદિરાપાન કરાવ્યું, જેથી રોહિણીયો બેહોશ થઇ ભાન ભૂલી ગયો, ત્યાં સુધી મંત્રીશ્વરે તેમના સિપાહીઓ પાસે એક સ્વર્ગની રચના કરાવી, સૌ કોઇ કિંમતી કપડા પહેરી દેવ જેવો દેખાવ ધારણ કર્યો, અને રોહિણીયાને ખૂબ જ કિંમતી કપડા પહેરાવ્યા. રોહિણીયો હોંશમાં આવ્યો ત્યારે આજુબાજુ અપ્સરાઓ અને દેવો નૃત્ય કરતા હતા, આજુ બાજુ દાસ-qાસીઓએ રોહિણીયાને કહ્યું કે તમે દેવલોકમાં આવ્યા છો અને જો તમે પાપ-પુણ્યનો હિસાબ આપી દો તો સદા માટે આ સ્વર્ગની સાહ્યબીમાં વસવા મળે.

પણ ક્યારેક જે ભૂલવાનું હોય તે શિલાલેખ બનીને મનમાં રહી જાય છે, તેમ રોહિણીયાને પણ પ્રભુ મહાવીરની વાણી યાદ આવી. શ્રમણ મહાવીરે કહ્યું હતું કે દેવના દેહને પડછાયો હોતો નથી અને આ દેવ અને દેવાંગનાઓના દેહના તે પડછાય પડે છે, એમણે કહ્યું હતું કે દેવની આંખ મટકું મારતી નથી, પણ અહીં ઊભેલાઓની આંખો તો મટકું મારે છે, આમ રોહિણીયો મંત્રી પ્રપંચ સમજી ગયો અને એણે કહ્યું કે હું તો ખેડૂત જ છું અને મે તો જીવનમાં સદા સત્કર્મો જ કર્યા છે. આ શકનો લાભ મેળવી છૂટી ગયેલા રોહિણીયાએ વિચાર્યું કે પ્રભુની પળ - બે પળની વાણીએ મને ફાંસીના ફંદામાંથી ઉગારી લીધો તો એમનાં વચનો કેટલા બધાં હિતકર હશે! પછી પ્રભુ મહાવીરના ચરણોમાં વંદન કર્યા, મહારાજા શ્રેણિક પાસે પોતે ચોર છે તેની કબૂલાત કરી અને સઘળો ચોરી કરેલો માલ રાજાને અર્પિત કરી દીધો અને પોતાને માફ કરી દે છે જેથી પોતે ભગવંત પાસે દીક્ષા લઇ શકે. રાજાએ જોયું તેને ચોરી કરેલો બધો માલ પણ આપી દીધો છે અને હવે આ દીક્ષિત થશે એટલે આગળના જીવનમાં ચોરી પણ નહી કરે માટે તેને માફ કરી દીધો. રોહિણીયાએ પ્રભુ પાસે દીક્ષા લીધી અને તપમય - ત્યાગમય જીવન ગાળી પોતાનું જીવન ધન્ય કરી મોક્ષ પામે છે. શ્રવણ ધર્મમાં એવી પ્રભાવકતા છે કે અધમમાં અધમ વ્યક્તિના અંધકારઘેરા હૃદયમાં ધર્મનો પ્રકાશ પાથરીને પરિવર્તન આણે છે. ભગવંતના વાણીનું એક વચનામૃત ઘેરાયેલા વિષપૂર્ણ માનવીને સત્યના પંથે દોરી જાય છે. રોહિણીયા ચોરના જીવનમાં આવેલું આ પરિવર્તન આનું જ જ્વલંત ઉદાહરણ છે.

shripalraja  સિદ્ધચક્રના ગુણ ઘણાં.. કહેતા ના'વે પાર, મનવાંછિત સહુ સુખ પૂરે વંદુ વારંવાર.
આત્મા પોતે જ નવપદમય છે. નવપદ એટલે આત્માની જ ભિન્ન ભિન્ન સ્વરૂપ અવસ્થા.
સ્વરૂપ ઉપરના અાવરણને દૂર કરવા નવપદની પૂજા, સ્તુતિ, જાપ અને ધ્યાન ઉપયોગી છે.
જેના હૃદયમાં નવપદનું પ્રણિધાન છે અને જેનો ઉપયોગ નવપદમય છે તેને સર્વદા સર્વત્ર સમાધિ સુલભ છે.
શ્રીપાલ મયણાની જેમ સર્વના હૃદયમાં નવપદ વસે અને નવપદમય બની આત્માની નવનિધિને પામે એજ અભ્યર્થના.
maynaisundri